چهار بازیگر و یک آپارتمان تو-در-تو و کوهی از دیالوگ‌ و تقطیع و میزانسن و همین… آیا همین‌ها برای ساخت یک فیلم تفکر برانگیز کافی‌ست؟

در میانه‌های تماشای «دعوت» ممکن است به نظر برسد که فیلم تازه‌ی خانم اولیویا وایلد چیزی جز یک درام پیش پا افتاده‌ی اروتیک نیست؛ ولی باید صبر کرد؛ پرده‌‌ی سوم فیلم و پایان‌بندی‌اش آن‌قدر قانع‌کننده هست که آن را به عنوان یک اثر هنری قابل قبول بپذیریم.

فیلم برای روایتش از قاعده‌‌ای کم و بیش آزموده شده بهره می‌برد: دو زوج و یک لوکیشن محدود. این مواد و مصالح اندک برای فیلمساز فرصتی استثنایی فراهم می‌کند تا به کنه شخصیت‌هایش نفوذ کند و روابطی را بکاود که در جوامع انسانی هست، ولی در بسیاری از آن‌ها دیده نمی‌شود. نه فقط در جامعه‌ای که فیلم در آن ساخته شده، بلکه در تمام جوامع انسانی مدرن؛ برای همین خواهیم پذیرفت که دشواری روابط خاص این زوج، ممکن است در تمام خانواده‌ها وجود داشته باشد و دلزدگی جنسی یک مشکل جهانی در روابط زناشویی است.

فیلم‌ها گزارشگران صادق روح زمانه‌ای هستند که از آن بیرون می‌آیند. اگر دستی در انبان تاریخ سینما فرو ببریم، می‌توانیم فیلم مشهوری را بیرون بکشیم که با همین سیاق ساخته شده و غبار زمان هنوز بر آن ننشسته است؛ «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟»(۱۹۶۶) به دردناک‌ترین‌ فضاهای ذهنی و روانی شخصیت‌هایش سرک می‌کشد. این اثر، اقتباسی از یک نمایشنامه‌ است و فضاهای محدودی دارد. قصه را ادوارد آلبی با توجه به تغییر روحیات در جامعه‌ی زمان خود و دگرگشت‌های فکری و فاصله‌گیری مردم از امیدواری در اوایل دهه‌ی شصت میلادی نوشته بود و مایک نیکولز آن را در سال ۱۹۶۶ به فیلم برگرداند. یأس منتشر در این فیلم چنان شرنگ‌آلود و سیاه است که جز مفهوم «تنهایی» چیزی به ذهن متبادر نمی‌کند. همان تنهایی‌ای که یک زوج‌ میان‌سال نویسنده را که در فضای آکادمیک و روشنفکرانه با هم زندگی می‌کنند، وامی‌دارد تا همدیگر را به لحاظ روحی لت و پار کنند. هر دو همیشه‌ مست و فروریخته‌اند. زوج‌ الیزابت تیلور و ریچارد برتون چنان بازی فنی و قدرتمندی ارائه کرده‌اند که گویی فروپاشی رابطه‌ی مارتا و جورج ، بازنمایی متلاشی شدن پیوند خود آن‌هاست.

یادمان باشد که دوره، دوره‌ی جنگ سرد و سوءظن مفرط از ورود آمریکا به نبرد سیاهی‌ست که پایانش نامعلوم بوده: جنگ ویتنام دوره‌ای را برای آفرینش آثار هنری رقم زده بود که انفجار فقط در صحنه‌‌ی فیلم‌های جنگی رخ نمی‌داد؛ بلکه متلاشی شدن روابط بیمارگونه‌ی اشخاص نمایش، نشانگری جدی از جامعه‌ای بود که در آن هیچ سنت قابل اتکایی وجود نداشت.

حالا بعد از گذشت شصت سال، ما با زوج میانسال دیگری روبروییم که از قضا نه روشنفکرند، نه استاد دانشگاه، نه متفکر و نویسنده… مرد داستان یک موسیقیدان و نوازنده‌ی پیانوی شکست‌خورده و بی‌انگیزه است و همسرش یک زن خانه‌دار وسواسی.

مرد به شکل حقارت‌باری ناکامی‌اش را پنهان می‌کند و زن هرگز دست از سرزنش کردن شوهرش بابت بی‌مبالاتی‌هایش در خوردن و نظافت برنمی‌دارد. جر و بحث آنان زمانی به اوج می‌رسد که مرد درمی‌یابد که همسرش، زوج همسایه‌شان را برای شام دعوت کرده است.

در این‌جا تلخی مرد به صورتی زننده بروز می‌کند؛ نه مثل استاد دانشگاه از شکل افتاده‌ی فیلم "چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟" که نقشش را ریچارد برتون بازی کرده بود و سعی می‌کرد مبادی آداب باشد و تا جایی که می‌تواند به میهمانان جوانش لبخند بزند تا رابطه‌ی پرتلاطم خود و همسرش را بپوشاند.

ظرافت فیلم دعوت the invite در این است که زوج میهمان، از رفتار سرد مرد و دستپاچگی‌های زن میزبان اصلاً خود را نمی‌بازند، خود را گم نمی‌کنند، معذب نمی‌شوند، بهشان برنمی‌خورد و انگار که با چنین میزبان‌های نچسبی تفریح هم می‌کنند.

کانون درام زمانی بحرانی و دراماتیک می‌شود که مدعوین، بازی خود را آغاز می‌کنند؛ انگار از پیش آماده‌ی این بودند که میزبان‌هایشان را در دایره‌ی سرگرمی عجیب خود گرفتار کنند.

حالا انگار دیگر آن‌ها میزبان صاحبخانه‌های ناپخته و دست و پا چلفتی خود هستند. در واقع زوج پنه‌لوپه کروز و ادوارد نورتون با خونسردی منحصربه‌فرد خود مانند عنکبوتی به دور شکار خود تار می‌تنند و جنبه‌های اِروسی روانشان را بیدار کرده و با تخلیه‌ی روانی آنان، هردو را روانکاوی می‌کنند.

کروز در این‌جا به عنوان یک متخصص روان‌شناسی سکس با تسلطی فوق‌العاده به روان زوج میزبان رسوخ می‌کند و لایه‌های روانشان را مانند یک پیاز پوست می‌کَند تا به مغز آن برسد.

او مانند یک ساحر از جذابیت جنسی‌اش بهره می‌گیرد و مرد و زن را به حیطه‌ی مغناطیس بیداری جنسی می‌کشاند.

با دیدن این فیلم این پرسش پیش می‌آید که ملال جنسی و دلسردی دو عاشق چه زمانی به وجود می‌آید؟ زمانی که آبشار هورمون‌های محرک به مرور زمان و بر اثر بروز اختلافات فروکش می‌کند؟ آیا برای دو‌ جنس، تربیت جنسی و بیدار نگاه داشتن رابطه‌ی جسمانی-عاطفی یک مهارت آموختنی است یا چیزی‌ست مربوط به غریزه و شهود؟

آیا یک رابطه بر اثر اختلاف عقیده و رفتار به سردی می‌گراید یا ریشه‌‌های اختلاف در ناکامی جنسی است؟

فیلمساز پاسخ سرراستی به هیچ پرسشی نمی‌دهد؛ چرا که درک و دریافت این مسئله که سردی ارتباط این زوج -و شاید همه‌ی زوج‌ها- از کجا آب می‌خورد، مانند باز کردن ترکیبی از رشته‌های کلافی درهم‌ تنیده‌ است.

افسردگی و بیماری‌های روانی، چند بعدی‌اند و ترکیبی پیچیده از عوامل محیطی و ژنتیکی‌ هستند.

ناکامی‌های خصوصی مانند شکست در علائق هنری و حرفه‌ای در این زوج تروماهای شخصی ایجاد کرده که آنان با فرافکنی به گردن هم می‌اندارند و همدیگر را بیش‌تر زخم می‌زنند.

کاری که زوج کروز-نورتون با این زن و شوهر بینوا انجام می‌دهند، مثل یک مناسک جادوگری در آیین‌های کهن شمنی است؛ پیشنهاد هم‌آمیزی ضربدری آن‌قدر برای این زوج سرخورده اغواکننده است که آنان واقعاً از این هرج و مرج جنسی به وجد می‌آیند. این نوع ترغیب به حدی سحرآمیز است که به تخیل جنسی زن و مرد میدان می‌دهد تا خود را حتی شده برای لحظاتی کامروا احساس کنند.

از همین نقطه است که تخلیه‌ی روانی در درام انجام می‌شود و روان‌درمانگرهای چیره‌دست موفق می‌شوند تا آس خود را رو کنند و بیمارانشان را به خودآگاهی وادار کنند؛ در واقع فیلمساز با آگاهانیدن تماشاگر-بیمار به آشوب روانی‌اش، او را به حیطه‌های امن خودآگاهی می‌کشانَد و درمانش می‌کند.

در این‌جا ما به عنوان بیمار-تماشاگر می‌فهمیم که این دعوتی دو جانبه بوده است. ما از وجه ناخودآگاه روانمان برای درمان بیماری‌مان دعوت کرده‌ایم تا خود را به ساحل مطمئن خودآگاهی بیاندازیم.

آسیب به کمر مرد، درست در لحظه‌ای که در مرز همخوابگی با زن افسونگر پیش رفته بود، می‌تواند نوعی واکنش به وجدانی باشد که ناآگاهانه از معصیت دور می‌شود؛ همان احساس معصیتی که ریشه‌های عمیقی در رسوبات مذهبی، فرهنگی، اخلاق عرفی و تربیتی آدمیان دارد. همان گناهانی که به تعبیر فروید، تمدن به انسان تحمیل کرده است.

در ادامه هنگامی که پنه‌لوپه کروز در مقام داور می‌نشیند و با صدایی همچون آذرخش خداوند، پایان رابطه‌ی این زوج را اعلام می‌کند، فیلمساز تمهید درخشانی به کار می‌بندد؛ او کروز را مقابل دوربین قرار می‌دهد تا بیمار-تماشاگرش را به صورت مستقیم خطاب قرار دهد و در مورد او حکم کند. این تمهید تأثیر درمانگرانه‌ی او را مضاعف می‌کند.

در پایان وقتی زن و شوهر به گشایش روحی می‌رسند و احساس می‌کنند گره‌های کور این کلاف را باز کرده‌اند، به ناگاه متوجه می‌شوند که مهمان‌هایشان بدون خداحافظی آپارتمان را ترک کرده‌اند؛ جوری که انگار از اول وجود نداشته‌اند و ما تازه پی می‌بریم که این احتمالاً یک بازی ذهنی بوده و تمام این اتفاقات در ناخودآگاه توفانی آنان. رخ داده تا باعث علاج درماندگی جنسی این زوج شود. ما هرگز نمی‌فهمیم که این میهمانان عجیب، واقعاً وجود داشته‌اند و یا زاده‌ی خیال زن و شوهری واخورده‌اند که آرزوهای سرکوب شده‌ی جنسی‌شان را در عینیت یافتن تخیلاتشان، جسمیت بخشیده‌اند.

مه ابهام زمانی محو می‌شود که مرد درمی‌یابد استعداد سرکوب‌شده‌اش در موسیقی را بازیافته و مشغول نواختن پیانو می‌شود و زن با او شروع به هم‌نوازی می‌کند.

دعوت the invite، فیلم روزگار خودش است؛ بی‌‌پرده و بی‌حشو و زائده قصه‌اش را تعریف می‌کند و برخلاف فیلم کلاسیک چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ در تاریکی محض پایان نمی‌یابد. این فیلم دعوتی‌ست برای نگاهی عمیق‌تر به عشق‌های تهی.

نگاهی به فیلم دعوت The Invite ۲۰۲۶ اثر الیویا وایلد

آرمان ریاحی

دوره های مرتبط

جهت ثبت نام، شماره موبایل و رمز عبور انتخابی خود را وارد نمایید.

کد 5 رقمی ارسال شده به موبایل خود را وارد کنید

جهت ورود نام کاربری و رمز عبور خود را وارد نمایید.